XVII-XVIII wiek
Rzeczpospolita osiągnęła jako regionalne mocarstwo apogeum potęgi w XVII w. by potem tracić na znaczeniu.
Historycy wyliczają nawet, że w latach od 1619 (rozejm z Rosją w Diwilinie) do 1629 (rozejm z Szwecją w Altmarku), czyli za panowania Zygmunta III Wazy, Rzeczpospolita osiągnęła blisko 1 mln. kilometrów kw. powierzchni. W 1658 r. doszło nawet do krótkotrwałego poszerzenia unii, a mianowicie do ugody hadziackiej. Przewidywała ona nową unię i powstanie trójczłonowego państwa, którego trzecią częścią miało być Księstwo Ruskie, powstałe z ziem województw: czernihowskiego, bracławskiego i kijowskiego. Księstwo to miało posiadać wszystkie instytucje (urzędy, trybunały) takie jak w Polsce i na Litwie, i mieć udział we wspólnym sejmie. Po wybuchu powstania popieranego przez Rosję w 1659 r. doszło jednak do faktycznego zerwania tego układu. Kolejna wojna polsko-rosyjska zakończyła się w 1667 r. traktatem pokojowym w Andruszowie w 1667 r, na mocy którego Rosja przejęła ziemie Smoleńską, i Siewierską oraz Ukrainę na lewym brzegu Dniepru, wraz z Kijowem, i potwierdzającym go traktatem Grzymułtowskiego w r. 1668, o ostatecznym podziale ziem ukraińskich pomiędzy Moskwę i Polskę. II „Potop” 1700-09” – najazd Szwedzki Karola XII przyniósł krótkotrwałe rozluźnienie więzów łączących Koronę z Litwą, kiedy to w 1702 r. „Rzeczpospolita Litewska” oddala się pod opiekę cara Rosji Piotra wielki.htmlego. Formalnie unię Lubelską zniosła Konstytucja 3 Maja w 1791 r.
Mit Unii Lubelskiej
Upadek Rzeczypospolitej nie oznaczał końca idei unii obojga narodów, przeciwnie: była ona przez wiele lat natchnieniem.
III rozbiór Polski w 1795 r. dokonany między Rosję, Prusy i Austrię oznaczał ostateczną likwidację Rzeczypospolitej Obojga Narodów, która się już nigdy nie miała odrodzić w takiej postaci jaka stworzyła ją unia Lubelska. Wprawdzie w traktacie w Tylży 1807 r. zostało powołane przez Napoleona I, cesarza Francji Księstwo Warszawskie, jak i powstałe decyzja Kongresu Wiedeńskiego w 1815 r. Królestwo Polskie, obejmowały w zasadzie część ziem dawnej Korony, a nie Litwy (z wyjątkiem terenów na zachód od środkowego biegu Niemna od Grodna poczynając). Zarówno w powstaniu listopadowym 1830-31 r. jak i w styczniowym 1863-64, tymczasowe rządy powstańcze odwoływały się do idei Rzeczypospolitej Obojga Narodów, W 1869 r. w 300 lecie unii polsko-litewskiej we Lwowie usypano Kopiec Unii Lubelskiej. Jednakże rosnący pod koniec XIX w. nacjonalizm, i to nie tylko polski , ale również litewski, ukraiński , czy białoruski, widział swoje narody w państwach jednonarodowych i nie tęsknił już za odrodzeniem Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
Unia lubelska współcześnie
Unia Lubelska w trakcie rozbiorów i później była inspiracją dla Polaków dążących do odrodzenia państwa polskiego.
Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. do idei Unii lubelskiej próbował nawiązać Józef Piłsudski, głosząc koncepcję „federacji” Polski z Litwą, Białorusią i Ukrainą, lecz przeciwny temu był Roman Dmowski, który twierdził że „nie ma się z kim federować” i dążył do uzyskania na wschodzie terenów z przewaga ludności polskiej, przy ewentualnej autonomii Litwy. Koncepcję „Międzymorza”, czyli odtworzenia tej unii, głosiła powstała w 1979 r. Konfederacja Polski Niepodległej Leszka Moczulskiego, twierdząc że należy wspierać dążenia niepodległościowe Ukrainy, Białorusi i Litwy, i dążyć do ich związania z Polską. Podobne koncepcje lansowała paryska „Kultura” Jerzego Giedroycia, a z kolei ugrupowania konserwatywne i narodowe wolały mówić o porozumieniu z Rosją, nawet kosztem aspiracji niepodległościowych tych trzech krajów.
Obecnie ideę Unii Lubelskiej próbuje się wykorzystać na rzecz propagowania dalszej integracji europejskiej, a także dla nadania tej tradycji ostrza antyrosyjskiego, czego wyrazem był konferencja w Lublinie zorganizowana w tym roku w 440 lecie Unii Lubelskiej.